طبق تعریف، احساس درونی پس از استشمام تنفس فرد، تحت عنوان بوی تنفس یا Breath Odor (و نه بوی دهان) تعریف میشود. به عبارتی دیگر، اصطلاح "بوی بد دهان" بسیار محدودتر از "بوی بد تنفس" است. بوی بد  تنفس نباید با بوی زودگذر و آزاردهنده ناشی از خوردن بعضی غذاها مانند سیر و پیاز و یا سیگار کشیدن اشتباه شود. همچنین تنفس بد "صبحگاهی" که حین بیدار شدن از خواب تجربه میود ناشی از کاهش جریان بزاق و افزایش تخمیر در شب بوده و خود بخود پس از صرف صبحانه یا انجام بهداشت دهان برطرف میشود. پس بوی بد تنفسی دائم، نشان دهنده نوعی عامل مشکل زا است. در این مقاله مروری بر علل ایجاد کننده بوی بد دهان خواهیم داشت، در تکمیل این مطلب به شما پیشنهاد میشود مقاله "چند راه کار ساده برای جلوگیری و کاهش بوی بد دهان"  را مطالعه کنید.

اتیولوژی (سبب شناسی):
بوی ناخوشایند تنفس بیشتر ناشی از ترکیبات سولفاته فرار (مانند سولفید هیدروژن، متیل مرکاپتان و دی متیل سولفید) و ترکیبات متعدد دیگری میباشد. البته عامل هر جا که باشد، دلیل اصلی تخریب و تخمیر توسط باکتری ها است.
اسید آمینه های فرار هم (مانند valerate، butyrate و propionate) بد بو میباشند. درصورتی که عامل بوی بد در سیستم  گوارشی، کلیوی یا متابولیک باشند، مولکولهای بد بو ایجاد شده توسط سیستم گردش خون به ریه ها رسیده و در آنجا با هوای بازدم به بیرون انتقال میابند و احساس دهانی بد بو موجب آزار فرد و اطافیان او خواهد شد.

قبل از هر چیز این نکته را مد نظر داشته باشید که عوامل ایجاد کننده بوی بد دهان متعدد هستند. پس برای مقابله با این مشکل، ابتدا باید عامل ایجاد کننده آن مشخص شود. بطور خلاصه علل بوی بد دهان شامل دو دسته کلی است: علل داخل دهانی و علل خارج دهانی. برای مطالعه راهکارهای ساده درمان بوی بد دهان پیشنهاد میشود مقاله "چند راه کار ساده برای جلوگیری و کاهش بوی بد دهان" را مطالعه فرمایید.

      1.    سیستم دندانی:
مثل ضایعات پوسیدگی زای عمیق همراه با گیر غذایی، زخم ها و حفرات خالی دندان های کشیده شده که با لخته خون پر شده باشد و یا تخلیه چرک در این نواحی که منجر به تخمیر (و در نتیجه بوی بد) میشود. همچنین دست دندان های متحرک (پروتزهای آکریلی) بویژه وقتی در شب در داخل دهان باقی مانده باشد یا بطور منظم تمیز نشوند هم میتوانند بویی مانند عفونت های قارچی کاندیدیازیس ایجاد کنند.
نکته: پس درمان پوسیدگی های دندان و اصلاح نواحیی که در آنها گیر غذایی اتفاق می افتد در کاهش بوی بد دهان موثر خواهد بود.

      2. عفونت بافتهای نگه دارنده دندان مانند لثه:
تقریبا اکثر باکتری های ایجاد کننده مشکلات لثه، تولید ترکیبات فرار و بد بو هم میکنند. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که هرچه بیماری و مشکل لثه های یک فرد شدیدتر و وسیعتر باشد، گازهای بدبوی متصاعد شده از فعالیت باکتری ها نیز بیشتر بوده و در نتیجه شدت بوی بد دهان فرد نیز بیشتر خواهد شد.
نکته: پس اجتناب از عوامل ایجاد کننده و درمان بیماری های لثه هم در کاهش بوی بد دهان مفید است.

      3.    خشکی دهان:
به علت عدم کفایت بزاق در شستشوی دهان در افراد با بزاق کم، بیماران دارای خشکی دهان اغلب با مقادیر بالایی پلاک باکتری رو دندان ها، پروتز ها و پشت زبان دیده میشوند. همانطور که گفته شد، افزایش جمعیت میکروبی باعث افزایش سطح گازهای فرار و بد بو شده و در نتیجه بوی بد دهان شدیدتر خواهد شد.
نکته: حذف منظم پلاک باکتری توسط رعایت بهداشت و شستشوی دهان، دندان ها و بخصوص زبان باعث کاهش باکترها شده و در نتیجه بوی بد دهان را کاهش خواهد داد. این نکته را مد نظر داشته باشید که پلاک باکتری مداوم در حال شکل گرفتن است و درنتیجه شما نیز باید مداوم در حذف آن کوشا باشد.

     4.    زبان و زبان باردار:
پشت زبان مدتها است که به عنوان اصلی ترین منشاء بوی بد دهان مد نظر قرار گرفته است. در واقع ارتباط بسیار قوی بین پوشش زبان و بوی بد دهان اثبات شده است.
پس: مسواک زدن زبان یکی از مهمترین راه های درمان بوی بد دهان است.

      1.    گوش – حلق – بینی:
این علل عبارتند از التهاب و عفونت حلق (با عامل باکتری یا ویروس)، سینوس های چرکی و ترشحات بینی که در نواحی خلفی بینی به حلق ترشح میشوند. بعلاوه لوزه های مزمن و چرکی نیز کانونی برای رشد باکتری های مولد گازهای بد بو هستند.

      2.    سیستم تنفسی و ریه ها

      3.    مجاری گوارشی
کمتر از 1 درصد عوامل ایجاد کننده بوی بد دهان به علت مشکلاتی در مجاری گوارشی مانند مری و معده یا حتی گازهای روده ای است (این گازها در روده تولید شده سپس توسط خون به ریه ها رسیده و در هوای بازدم به حفره دهان میرسند).

      4.    کبد
دربیماران مبتلا به عدم کفایت کبدی نظیر سیروز، آمونیوم در خون تجمع یافته و از طریق بازدم خارج میشود.

      5.    کلیه
هم چنین عدم کفایت کلیه (بیشتر ناشی از گلومرونفریت مزمن)  منجر به افزایش اسید اوریک در خون شده و در تنفس بازدم بوی شبیه آمونیوم استشمام میشود.

      6.    اختلالات متابولیکی سیستمیک:
دیابت نوع 1 (وابسته به انسولین) میتواند موجب تجمع کتون ها شود. چرا که کمبود قند خون (گلوکز) در سلول منجر به تجزیه چربی و پروتئین ها و در نهایت تولید اجسام کتونی با بوی بد میشود (استواستات و هیدروکسی بوتیرات). دیابت نوع 2 (غیر وابسته به انسولین) اغلب برای سالها بدون تشخیص باقی می ماند و حس بوی بد تنفس میتواند به عنوان نشانه ای در تشخیص باشد.

      7.    نقص آنزیمی تری متیل آمین اوری:
نوعی اختلال متابولیکی ارثی بوده که منجر به بوی مشخص و نامطبوع ماهی در تنفس، ادرار، عرق، هوای بازدم و سایر ترشحات بدن می شود.

      8.    علل هورمونی:

طی دوران پریود زنانه، با افزایش میزان پروژسترون ممکن است بوی تنفسی خاصی ظاهر شود. اغلب همسران از این بو مطلع میباشند. همچنین تحقیقات نشان داده است که مقادیر گازهای سولفاته فرار (بدبو) در هوای بازدم در حوالی روز تخمک گذاری و قبل از دوره قاعدگی 2 تا 4 برابر افزایش میابد.

      9.    داروها:
بعضی داروها نظیر مترونیدازول میتوانند منجر به بوی بد تنفس شوند.  این داروی ضد میکروبی منجر به حس مزه فلزی توسط بیمار شده که اغلب با بوی تنفسی اشتباه میشود. داروهای حاوی اوکالیپتوس در ایجاد بویی شبیه بوی خربزه نقش دارند. همچنین داروهای حاوی ترکیبات آرسنیک منجر به بوی پیاز فاسد از دهان میشوند.

مطالب مرتبط:
-    چند راه کار ساده برای مقابله و کاهش بوی بد دهان
-    هالیتوزیس